Chất sắt (Fe) có vai trò gì? Cách bổ sung sắt từ thực phẩm và thuốc đúng cách

Sắt (Fe) là gì?

Sắt là một khoáng chất vi lượng nhưng đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với cơ thể. Khoảng 70% lượng sắt tồn tại trong hemoglobin của hồng cầu và myoglobin của cơ, giúp vận chuyển và dự trữ oxy. Phần còn lại được dự trữ dưới dạng ferritin hoặc tham gia vào hoạt động của nhiều enzyme và quá trình chuyển hóa năng lượng.

Tác dụng của sắt đối với sức khỏe

1. Tham gia tạo hồng cầu và phòng ngừa thiếu máu

Đây là vai trò nổi bật nhất của sắt. Khi cơ thể được cung cấp đủ sắt, tủy xương có thể sản xuất hemoglobin để tạo hồng cầu khỏe mạnh, giúp vận chuyển oxy đến các mô.

Nếu thiếu sắt, cơ thể dễ bị thiếu máu với các biểu hiện như:

• Da xanh xao.

• Mệt mỏi kéo dài.

• Hoa mắt, chóng mặt.

• Tim đập nhanh.

• Khó thở khi gắng sức.

2. Vận chuyển oxy đến các cơ quan

Hemoglobin và myoglobin đều cần sắt để hoạt động. Nhờ đó, các tế bào được cung cấp đủ oxy phục vụ quá trình chuyển hóa và tạo năng lượng.

3. Giảm mệt mỏi, tăng năng lượng

Ở người thiếu sắt, việc bổ sung đúng và đủ có thể giúp cải thiện cảm giác uể oải, tăng sức bền và nâng cao hiệu suất học tập, làm việc cũng như vận động.

4. Hỗ trợ hoạt động của não bộ

Sắt góp phần cung cấp oxy cho não và tham gia vào quá trình tổng hợp một số chất dẫn truyền thần kinh. Thiếu sắt có thể làm giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và tư duy.

5. Tăng cường hệ miễn dịch

Sắt tham gia vào hoạt động của các tế bào miễn dịch, giúp cơ thể chống lại vi khuẩn và virus hiệu quả hơn.

6. Hỗ trợ thai kỳ khỏe mạnh

Trong thai kỳ, nhu cầu sắt tăng lên để đáp ứng quá trình tạo máu cho mẹ và sự phát triển của thai nhi. Thiếu sắt ở phụ nữ mang thai có thể làm tăng nguy cơ thiếu máu và một số biến chứng thai kỳ. Việc bổ sung cần thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.

Bổ sung sắt từ thực phẩm

Đối với phần lớn người khỏe mạnh, thực phẩm là nguồn bổ sung sắt an toàn và được ưu tiên.

Thực phẩm giàu sắt heme

Đây là dạng sắt có nguồn gốc động vật và được hấp thu tốt hơn.

Một số thực phẩm gồm:

• Thịt bò.

• Thịt nạc.

• Gan động vật (ăn với lượng phù hợp).

• Hàu, nghêu, sò.

• Cá.

• Thịt gia cầm.

Thực phẩm giàu sắt non-heme

Nguồn sắt từ thực vật gồm:

• Rau bina (cải bó xôi).

• Rau dền.

• Bông cải xanh.

• Đậu đỏ, đậu đen, đậu lăng.

• Đậu nành.

• Hạt bí.

• Mè (vừng).

• Yến mạch.

• Ngũ cốc tăng cường sắt.

Cách giúp hấp thu sắt tốt hơn

Để tăng khả năng hấp thu sắt từ thực phẩm, bạn nên:

• Kết hợp với thực phẩm giàu vitamin C như cam, quýt, ổi, kiwi, dâu tây hoặc ớt chuông.

• Ăn đa dạng các nhóm thực phẩm.

• Hạn chế uống trà, cà phê ngay sau bữa ăn vì có thể làm giảm hấp thu sắt.

Khi nào cần uống thuốc bổ sung sắt?

Thuốc sắt không phải dành cho tất cả mọi người. Bác sĩ có thể chỉ định bổ sung trong các trường hợp:

• Thiếu máu do thiếu sắt.

• Dự trữ sắt thấp qua xét nghiệm.

• Phụ nữ mang thai hoặc sau sinh theo khuyến cáo.

• Người mất máu kéo dài.

• Người có bệnh lý làm giảm hấp thu sắt.

Không nên tự ý mua và uống thuốc sắt nếu chưa xác định tình trạng thiếu sắt.

Lưu ý khi sử dụng thuốc sắt

Để đạt hiệu quả tốt, cần lưu ý:

• Uống đúng liều theo chỉ định.

• Có thể uống cùng vitamin C nếu được bác sĩ hướng dẫn.

• Không uống cùng trà, cà phê, sữa hoặc viên bổ sung canxi trong cùng thời điểm vì có thể làm giảm hấp thu.

• Nếu gặp táo bón hoặc buồn nôn, nên trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh loại thuốc hoặc thời điểm sử dụng.

Phân có màu đen sau khi uống sắt là hiện tượng thường gặp và không phải lúc nào cũng là dấu hiệu bất thường.

Thiếu và thừa sắt đều có thể gây hại

Thiếu sắt

Thiếu sắt kéo dài có thể gây:

• Thiếu máu.

• Giảm khả năng miễn dịch.

• Mệt mỏi kéo dài.

• Móng tay giòn, dễ gãy.

• Rụng tóc.

• Giảm khả năng tập trung.

Thừa sắt

Bổ sung sắt quá mức hoặc kéo dài khi không cần thiết có thể khiến sắt tích tụ trong cơ thể, làm tổn thương gan, tim và các cơ quan khác. Vì vậy, chỉ nên dùng thuốc bổ sung khi có chỉ định y tế.

Kết luận

Sắt (Fe) là khoáng chất không thể thiếu đối với quá trình tạo máu, vận chuyển oxy, tăng cường miễn dịch và duy trì hoạt động của não bộ. Bổ sung sắt thông qua chế độ ăn là lựa chọn ưu tiên đối với người khỏe mạnh, trong khi thuốc sắt chỉ nên sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ. Việc bổ sung đúng cách sẽ giúp phòng ngừa thiếu máu và duy trì sức khỏe lâu dài.