Corticoid Là Gì?
Corticoid là nhóm thuốc có cấu trúc và tác dụng tương tự một số hormone corticosteroid do tuyến thượng thận sản xuất. Trong điều trị, corticoid có thể được sử dụng dưới nhiều dạng như:
- Thuốc uống.
- Thuốc tiêm.
- Thuốc bôi ngoài da.
- Thuốc nhỏ mắt.
- Thuốc hít.
Một số hoạt chất thuộc nhóm này gồm prednisolone, prednisone, dexamethasone, methylprednisolone và hydrocortisone.
Mỗi loại có chỉ định, liều lượng và mức độ hấp thu khác nhau. Vì vậy, không thể đánh giá nguy cơ chỉ dựa vào việc thuốc có chứa corticoid hay không.
Tác Hại Của Thuốc Chứa Corticoid Khi Dùng Không Đúng Cách
1. Làm Tăng Đường Huyết
Corticoid có thể làm tăng đường huyết do ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa glucose.
Người mắc bệnh tiểu đường hoặc có nguy cơ rối loạn đường huyết cần đặc biệt lưu ý khi sử dụng corticoid. Nếu dùng thuốc trong thời gian dài, bác sĩ có thể cần theo dõi đường huyết và điều chỉnh phương pháp điều trị nếu cần.
2. Tăng Huyết Áp Và Giữ Nước
Một số corticoid có thể khiến cơ thể giữ muối và nước, từ đó góp phần gây phù hoặc làm tăng huyết áp ở một số người.
Nguy cơ phụ thuộc vào loại thuốc, liều lượng và thời gian sử dụng.
3. Loãng Xương
Sử dụng corticoid toàn thân trong thời gian dài có thể làm giảm mật độ xương và tăng nguy cơ loãng xương, đặc biệt khi dùng liều cao hoặc kéo dài.
Người sử dụng corticoid lâu dài có thể được bác sĩ đánh giá thêm nguy cơ ảnh hưởng đến xương và hướng dẫn các biện pháp phòng ngừa phù hợp.
4. Suy Giảm Miễn Dịch
Corticoid có tác dụng ức chế miễn dịch. Đây là một đặc tính được tận dụng để điều trị nhiều bệnh viêm và bệnh tự miễn, nhưng đồng thời có thể khiến cơ thể dễ mắc hoặc khó kiểm soát một số nhiễm trùng hơn.
Nguy cơ phụ thuộc vào loại corticoid, liều và thời gian sử dụng.
Người đang dùng corticoid cần thông báo cho bác sĩ nếu xuất hiện sốt hoặc những dấu hiệu nhiễm trùng bất thường.
5. Tăng Cân Và Thay Đổi Phân Bố Mỡ
Dùng corticoid trong thời gian dài có thể gây tăng cảm giác thèm ăn, giữ nước và thay đổi phân bố mỡ trong cơ thể.
Một số người có thể nhận thấy mặt tròn hơn hoặc mỡ tập trung nhiều hơn ở một số vùng. Những thay đổi này thường liên quan đến liều và thời gian điều trị.
6. Ảnh Hưởng Đến Da
Corticoid, đặc biệt khi dùng không phù hợp dưới dạng thuốc bôi, có thể gây:
- Da mỏng hơn.
- Dễ bầm tím.
- Giãn mạch hoặc xuất hiện các mạch máu nhỏ.
- Thay đổi màu da.
- Rạn da.
- Làm nặng hoặc gây một số dạng viêm da, mụn do corticoid.
Đây là lý do không nên tự ý dùng các loại kem không rõ thành phần được quảng cáo là “trị mụn”, “trắng da”, “trị nám” hoặc “trị ngứa” nhanh chóng.
7. Có Thể Ảnh Hưởng Đến Mắt
Sử dụng corticoid kéo dài có thể làm tăng nguy cơ một số vấn đề về mắt, trong đó có đục thủy tinh thể hoặc tăng nhãn áp.
Đối với corticoid dùng tại mắt, việc sử dụng cần tuân thủ đúng chỉ định và thời gian theo dõi của bác sĩ.
8. Thay Đổi Tâm Trạng Và Giấc Ngủ
Một số người dùng corticoid có thể gặp mất ngủ, bồn chồn hoặc thay đổi tâm trạng.
Ở liều cao hoặc trong một số trường hợp đặc biệt, thuốc có thể gây những thay đổi tâm lý nghiêm trọng hơn. Nếu xuất hiện biểu hiện bất thường rõ rệt, cần thông báo cho bác sĩ.
Vì Sao Không Nên Tự Ý Ngừng Corticoid?
Một trong những sai lầm thường gặp là ngừng thuốc đột ngột sau khi đã sử dụng corticoid trong một khoảng thời gian nhất định.
Khi sử dụng corticoid toàn thân kéo dài, cơ thể có thể giảm hoạt động của trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận. Việc ngừng thuốc đột ngột trong những trường hợp phù hợp có thể khiến cơ thể không đáp ứng đủ nhu cầu corticosteroid.
Do đó, với những người cần giảm liều, bác sĩ có thể xây dựng kế hoạch giảm liều từ từ tùy loại thuốc, liều và thời gian sử dụng.
Không phải mọi trường hợp dùng corticoid đều bắt buộc phải giảm liều từ từ, vì vậy người bệnh không nên tự áp dụng một lịch giảm liều trên mạng.
Corticoid Bôi Ngoài Da Có Nguy Hiểm Không?
Corticoid bôi ngoài da có nhiều mức độ mạnh khác nhau và có thể được sử dụng để điều trị một số bệnh viêm da khi có chỉ định.
Tuy nhiên, việc tự ý dùng thuốc mạnh, dùng quá lâu hoặc bôi trên vùng da mỏng như mặt có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ tại chỗ.
Đặc biệt, việc sử dụng kem không rõ thành phần để làm trắng da hoặc trị mụn nhanh có thể khiến người dùng vô tình tiếp xúc với corticoid mà không biết.
Ai Cần Thận Trọng Khi Dùng Corticoid?
Một số nhóm cần được bác sĩ cân nhắc kỹ trước và trong quá trình điều trị, chẳng hạn người có:
- Đái tháo đường hoặc đường huyết cao.
- Tăng huyết áp.
- Loãng xương hoặc nguy cơ loãng xương.
- Tiền sử một số bệnh nhiễm trùng.
- Bệnh lý về mắt.
- Bệnh gan hoặc thận.
- Tiền sử rối loạn tâm trạng liên quan đến thuốc.
Việc có bệnh nền không đồng nghĩa chắc chắn không được dùng corticoid. Bác sĩ sẽ cân nhắc lợi ích và nguy cơ dựa trên từng trường hợp.
Làm Thế Nào Để Hạn Chế Tác Hại Của Corticoid?
Để sử dụng corticoid an toàn hơn, người bệnh nên:
- Chỉ sử dụng khi có chỉ định phù hợp.
- Dùng đúng liều và thời gian được hướng dẫn.
- Không tự ý tăng liều khi triệu chứng chưa cải thiện.
- Không tự ý kéo dài thời gian điều trị.
- Không dùng thuốc của người khác.
- Không tự ý ngừng corticoid đang sử dụng kéo dài.
- Thông báo cho bác sĩ về các thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng.
- Tái khám theo lịch nếu phải điều trị lâu dài.
Đối với thuốc bôi, cần sử dụng đúng vùng da, lượng thuốc và thời gian được hướng dẫn.
Khi Nào Cần Liên Hệ Bác Sĩ?
Trong quá trình sử dụng corticoid, nếu xuất hiện những triệu chứng bất thường hoặc tác dụng phụ ảnh hưởng rõ đến sức khỏe, người bệnh nên liên hệ với bác sĩ.
Đặc biệt, cần được đánh giá y tế khi có dấu hiệu nhiễm trùng, thay đổi thị lực, khó thở, phù nhiều, đường huyết tăng đáng kể hoặc những thay đổi tâm trạng nghiêm trọng.
Kết Luận
Tác hại của thuốc chứa corticoid chủ yếu cần được lưu ý khi thuốc được sử dụng không đúng chỉ định, với liều cao hoặc trong thời gian dài. Người bệnh có thể gặp các vấn đề như tăng đường huyết, tăng huyết áp, giữ nước, loãng xương, suy giảm miễn dịch, thay đổi da, ảnh hưởng đến mắt hoặc tâm trạng.
Tuy nhiên, corticoid vẫn là nhóm thuốc quan trọng trong điều trị nhiều bệnh lý. Vì vậy, người bệnh không nên tự ý từ chối thuốc khi có chỉ định, cũng không nên tự mua và sử dụng kéo dài. Cách an toàn nhất là dùng đúng loại, đúng liều, đúng thời gian và được theo dõi bởi nhân viên y tế.
Bình luận (0)