Dinh dưỡng
Tổng quan rối loạn stress sau sang chấn
Định nghĩa
Rối loạn stress sau sang chấn (PTSD) là rối loạn tâm thần phát sinh sau khi trải qua hoặc chứng kiến sự kiện chấn thương nghiêm trọng, gây ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe tâm lý và sinh hoạt hàng ngày.
Đối tượng
Người từng trải qua sự kiện sang chấn nghiêm trọng như tai nạn, bạo lực, thiên tai, chiến tranh hoặc các tình huống đe dọa tính mạng khác.
Chẩn đoán
Dựa trên tiền sử sang chấn, triệu chứng đặc trưng và đánh giá tâm lý theo tiêu chuẩn DSM-5 hoặc ICD-11 bởi chuyên gia y tế tâm thần.
Tiên lượng
Điều trị sớm giúp cải thiện triệu chứng, giảm nguy cơ mãn tính và hỗ trợ người bệnh phục hồi chức năng xã hội, chất lượng cuộc sống.
Phân loại rối loạn stress sau sang chấn
PTSD điển hình
Xuất hiện sau sang chấn với triệu chứng hồi tưởng, ác mộng và phản ứng tăng kích thích.
PTSD mãn tính
Triệu chứng kéo dài trên một năm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng cá nhân và xã hội.
PTSD phức tạp
Phát sinh sau sang chấn kéo dài hoặc lặp lại, kèm theo rối loạn cảm xúc và khó khăn trong quan hệ xã hội.
Rối loạn stress cấp tính
Triệu chứng xuất hiện trong vòng một tháng sau sang chấn, có thể tiến triển thành PTSD nếu không điều trị.
Triệu chứng
Hồi tưởng sang chấn
Người bệnh thường xuyên nhớ lại sự kiện chấn thương một cách sống động, gây lo lắng.
Ác mộng
Mơ thấy sự kiện chấn thương hoặc những giấc mơ gây sợ hãi, làm gián đoạn giấc ngủ.
Tránh né
Cố gắng tránh các tình huống, địa điểm hoặc ký ức liên quan đến sang chấn.
Tăng phản ứng kích thích
Dễ giật mình, khó ngủ, cáu gắt hoặc khó tập trung.
Rối loạn cảm xúc
Cảm giác tê liệt tình cảm, mất hứng thú và cảm giác tội lỗi hoặc xấu hổ.
Triệu chứng lo âu và trầm cảm
Cảm giác lo lắng, buồn bã, mất năng lượng kéo dài.
Yếu tố nguy cơ
Tiền sử sang chấn trước đó
Người từng trải qua các sự kiện chấn thương trước dễ bị PTSD khi gặp sang chấn mới
Thiếu sự hỗ trợ xã hội
Thiếu sự giúp đỡ, chia sẻ từ gia đình và cộng đồng làm tăng nguy cơ
Tiền sử rối loạn tâm thần
Người có bệnh lý tâm thần trước đó dễ phát triển PTSD
Tính cách và khả năng đối phó
Người có khả năng chịu đựng thấp hoặc phong cách ứng phó tiêu cực có nguy cơ cao hơn
Mức độ sang chấn
Sự kiện có tính chất nghiêm trọng, kéo dài hoặc lặp lại làm tăng nguy cơ PTSD
Biến chứng
Rối loạn lo âu và trầm cảm
Người bệnh có thể phát triển thêm các rối loạn tâm thần khác như lo âu, trầm cảm kéo dài.
Ảnh hưởng chức năng xã hội
Khó duy trì công việc, học tập và các mối quan hệ cá nhân do triệu chứng kéo dài.
Nguy cơ tự tử
Triệu chứng nặng có thể dẫn đến ý tưởng và hành vi tự sát nếu không được hỗ trợ kịp thời.
Lạm dụng chất kích thích
Người bệnh có thể dùng rượu, thuốc để giảm đau tâm lý, gây ra các vấn đề sức khỏe khác.
Điều trị
1
Tư vấn tâm lý
Liệu pháp nhận thức hành vi giúp người bệnh đối diện và xử lý sang chấn một cách tích cực.
2
Dùng thuốc
Thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần được sử dụng tùy theo tình trạng từng người.
3
Hỗ trợ xã hội
Gia đình, bạn bè và cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người bệnh phục hồi.
4
Theo dõi và chăm sóc lâu dài
Đánh giá tiến triển, điều chỉnh điều trị và hỗ trợ sức khỏe tâm thần lâu dài.
Phòng ngừa
Giảm thiểu sang chấn
Tăng cường an toàn và hỗ trợ tâm lý trong môi trường sống và làm việc.
Hỗ trợ tâm lý sớm
Can thiệp tâm lý ngay sau sự kiện chấn thương giúp hạn chế PTSD phát triển.
Xây dựng kỹ năng đối phó
Tập luyện kỹ năng quản lý stress và cảm xúc hiệu quả.
Tăng cường mạng lưới hỗ trợ
Gia đình, bạn bè và cộng đồng đóng vai trò hỗ trợ quan trọng.
Câu hỏi thường gặp
Rối loạn stress sau sang chấn có chữa khỏi hoàn toàn được không?
Với điều trị đúng và kịp thời, nhiều người có thể phục hồi hoặc giảm đáng kể triệu chứng PTSD.
Bao lâu thì xuất hiện triệu chứng PTSD sau sang chấn?
Triệu chứng thường xuất hiện trong vòng 3 tháng sau sang chấn, nhưng có thể chậm hơn hoặc kéo dài lâu.
Làm thế nào để giúp người thân bị PTSD?
Hỗ trợ tâm lý, khuyến khích họ đi khám chuyên khoa và tạo môi trường an toàn, chia sẻ.
