Tổng quan bệnh suy thượng thận

Định nghĩa

Suy thượng thận là tình trạng tuyến thượng thận không sản xuất đủ hormone cortisol và/hoặc aldosterone, dẫn đến rối loạn cân bằng nội tiết và ảnh hưởng chức năng cơ thể.

Đối tượng

Người ở mọi lứa tuổi, có thể do nguyên nhân bẩm sinh hoặc mắc phải như tổn thương tuyến thượng thận, bệnh tự miễn hoặc sử dụng corticosteroid lâu dài.

Chẩn đoán

Dựa trên triệu chứng lâm sàng, xét nghiệm máu đo nồng độ cortisol, ACTH, điện giải đồ và thử nghiệm kích thích ACTH.

Tiên lượng

Nếu được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể kiểm soát tốt; ngược lại có thể nguy hiểm đến tính mạng do suy giảm chức năng nội tiết.

Phân loại bệnh

Suy thượng thận nguyên phát

Suy thượng thận thứ phát

Do thiếu ACTH từ tuyến yên, làm giảm kích thích sản xuất hormone thượng thận.

Suy thượng thận thứ phát do dùng thuốc

Gặp khi ngừng corticosteroid đột ngột hoặc dùng kéo dài gây ức chế tuyến yên-thượng thận.

Suy thượng thận bẩm sinh

Rối loạn di truyền ảnh hưởng đến tổng hợp hormone thượng thận từ khi sinh.

Triệu chứng

Mệt mỏi, yếu cơ

Cảm giác kiệt sức, khó vận động do thiếu cortisol.

Giảm cân, chán ăn

Mất cảm giác ngon miệng và sụt cân không rõ nguyên nhân.

Hạ huyết áp

Thường xuyên choáng váng, huyết áp thấp do thiếu aldosterone.

Rối loạn điện giải

Hạ natri, tăng kali máu gây rối loạn tim mạch và cơ bắp.

Tăng sắc tố da

Da sạm đen, đặc biệt ở suy thượng thận nguyên phát.

Buồn nôn, nôn mửa

Triệu chứng tiêu hóa thường gặp khi bệnh tiến triển.

Hạ đường huyết

Có thể gây chóng mặt, ngất xỉu do thiếu cortisol.

Yếu tố nguy cơ

Bệnh tự miễn

Viêm tuyến thượng thận do miễn dịch tấn công các tế bào thượng thận

Cao

Sử dụng corticosteroid kéo dài

Dùng thuốc ức chế miễn dịch lâu dài gây ức chế tuyến yên-thượng thận

Cao

Nhiễm khuẩn tuyến thượng thận

Nhiễm lao hoặc các nhiễm trùng khác làm tổn thương tuyến thượng thận

Trung bình

Phẫu thuật hoặc chấn thương

Thương tổn hoặc cắt bỏ tuyến yên/thượng thận

Trung bình

Rối loạn di truyền

Các bệnh bẩm sinh ảnh hưởng tổng hợp hormone thượng thận

Thấp

Biến chứng

Cơn suy thượng thận cấp

Tình trạng nguy hiểm, mất cân bằng điện giải, sốc giảm thể tích, có thể tử vong nếu không xử trí kịp thời.

Suy đa tuyến nội tiết

Tuyến thượng thận phối hợp suy các tuyến nội tiết khác như tuyến giáp, tuyến yên.

Rối loạn chuyển hóa

Gây hạ đường huyết, rối loạn cân bằng nước và điện giải nghiêm trọng.

Tác động tâm lý

Mệt mỏi kéo dài, trầm cảm, giảm chất lượng cuộc sống.

Điều trị

Bổ sung hormone

Sử dụng corticosteroid thay thế cortisol và fludrocortisone thay thế aldosterone.

Điều chỉnh liều thuốc

Tăng liều corticosteroid trong các tình huống stress, phẫu thuật hoặc nhiễm trùng.

Theo dõi và tái khám định kỳ

Giám sát cân bằng điện giải, huyết áp và điều chỉnh liều thuốc phù hợp.

Phòng ngừa cơn suy thượng thận cấp

Hướng dẫn bệnh nhân nhận biết dấu hiệu cảnh báo và xử trí kịp thời.

Phòng ngừa

Tuân thủ điều trị

Uống thuốc đúng liều và lịch trình theo chỉ định của bác sĩ.

Theo dõi sức khỏe định kỳ

Khám và xét nghiệm định kỳ để điều chỉnh liều thuốc kịp thời.

Tránh ngừng thuốc đột ngột

Giảm liều corticosteroid từ từ theo hướng dẫn để tránh suy thượng thận thứ phát.

Nhận biết dấu hiệu cảnh báo

Biết cách xử trí khi có stress, bệnh cấp tính để phòng ngừa cơn suy thượng thận cấp.

Câu hỏi thường gặp

Suy thượng thận có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Hiện nay chưa thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng bệnh có thể kiểm soát tốt với điều trị hormone thay thế suốt đời.

Nguy hiểm của cơn suy thượng thận cấp là gì?

Cơn suy thượng thận cấp có thể gây sốc, hôn mê và tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

Người bệnh suy thượng thận cần lưu ý gì khi dùng thuốc?

Cần tuân thủ đúng liều, không tự ý ngừng thuốc và thông báo với bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường hoặc khi bị bệnh cấp tính.

Suy thượng thận