Tổng quan bệnh bại liệt

Định nghĩa

Bại liệt là bệnh do virus bại liệt (poliovirus) gây ra, tấn công hệ thần kinh, đặc biệt là tủy sống, dẫ đến liệt cơ và có thể gây tử vong.

Đối tượng

Trẻ em dưới 5 tuổi là đối tượng dễ mắc nhất, nhưng còn có thể gặp ở người trưởng thành chưa tiêm chủng đầy đủ.

Chẩn đoán

Dựa vào triệu chứng lâm sàng liệt cơ, xét nghiệm mẫu dịch tỵ hầu, máu, dịch não tủy phát hiện virus hoặc kháng thể kháng poliovirus.

Tiên lượng

Phụ thuộc mức độ tổn thương thần kinh; bại liệt có thể phục hồi một phần hoặc liệt vĩnh viễn, thậm chí gây tử vong do liệt cơ hó hấp.

Phân loại bệnh

Bại liệt thể không điển hình

Triệu chứng nhẹ, có thể chỉ sốt, đau đầu, không liệt cơ.

Bại liệt thể liệt

Liệt mềm, đột ngột ở cơ bắp, thường vào giai đoạn cấp của bệnh.

Bại liệt thể não

Hiếm gặp, virus tấn công vào não gây viêm não, nguy hiểm đến tính mạng.

Bại liệt thể liệt tiến triển

Xuất hiện sau nhiều năm bị bại liệt, biểu hiện yếu cơ tăng dần, mệt mỏi.

Triệu chứng

Sốt, mệt mỏi

Triệu chứng giống cảm cúm, sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu.

Đau cơ, cứng cổ

Đau nhức cơ bắp, cứng cổ, đau lưng.

Yếu cơ, liệt mềm

Liệt cơ đột ngột, thường một bên cơ thể hoặc chi dưới.

Teo cơ, biến dạng xương

Do liệt cơ lâu dài dẫn đến teo cơ và biến dạng khung xương.

Khó thở, nuốt nghẹn

Liệt cơ hô hấp hoặc cơ nuốt, nguy hiểm đến tính mạng.

Liệt tiến triển

Xuất hiện sau nhiều năm với các triệu chứng yếu cơ tăng dần.

Yếu tố nguy cơ

Tuổi nhỏ

Trẻ dưới 5 tuổi dễ mắc bệnh nhất

Cao

Chưa tiêm chủng vaccine

Người chưa tiêm phòng hoặc tiêm không đủ liều

Cao

Môi trường vệ sinh kém

Nơi có điều kiện vệ sinh kém, dễ lây nhiễm virus qua đường tiêu hóa

Trung bình

Suy giảm miễn dịch

Người có hệ miễn dịch yếu có nguy cơ cao hơn

Trung bình

Tiếp xúc với người bệnh

Tiếp xúc với nguồn lây nhiễm virus bại liệt

Cao

Biến chứng

Liệt cơ vĩnh viễn

Liệt mềm, teo cơ, mất chức năng vận động ở chi hoặc cơ thể.

Biến dạng xương

Sút giảm phát triển xương, cột sống cong vẹo do liệt cơ lâu dài.

Khó thở

Liệt cơ hô hấp dẫn đến suy hô hấp, đe dọa tính mạng.

Hội chứng bại liệt tiến triển

Xuất hiện nhiều năm sau bại liệt với yếu cơ mãn tính, mệt mỏi.

Tử vong

Do suy hô hấp hoặc biến chứng nhiễm trùng nặng.

Điều trị

Hỗ trợ hô hấp

Sử dụng máy thở hoặc các biện pháp hỗ trợ hô hấp khi liệt cơ hô hấp.

Vật lý trị liệu

Tập luyện phục hồi chức năng cơ bắp, ngăn ngừa teo cơ và biến dạng.

Điều trị triệu chứng

Giảm đau, chăm sóc da, hạn chế nhiễm trùng thứ phát.

Hỗ trợ tâm lý

Tư vấn, hỗ trợ người bệnh và gia đình trong quá trình phục hồi.

Phòng ngừa

Tiêm vaccine bại liệt

Đảm bảo tiêm chủng đầy đủ cho trẻ em theo lịch tiêm chủng quốc gia.

Vệ sinh ăn uống

Rửa tay sạch sẽ, ăn chín uống sôi, vệ sinh thực phẩm.

Vệ sinh môi trường

Giữ vệ sinh nơi ở, xử lý chất thải đúng cách ngăn ngừa virus lây nhiễm.

Cách ly người bệnh

Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người nghi ngờ hoặc mắc bệnh bại liệt.

Câu hỏi thường gặp

Bại liệt có khỏi được không?

Bại liệt không có thuốc đặc hiệu, phục hồi phụ thuộc vào mức độ tổn thương; nhiều trường hợp liệt vĩnh viễn.

Làm sao để phòng ngừa bại liệt?

Tiêm vaccine đầy đủ và duy trì vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường là biện pháp hiệu quả nhất.

Bại liệt có thể lây qua đường nào?

Virus bại liệt lây chủ yếu qua đường tiêu hóa, tiếp xúc với phân hoặc dịch mũi họng của người bệnh.

Bại liệt